"Magazyn Literacki KSIĄŻKI" nr 143

Dostałam za zadanie stworzenie na kilku kartach swoistego wydawniczego pitawalu — opisu czy choćby wzmiankowania o najsłynniejszych procesach, które „wstrząsnęły” branżą wydawniczą. Zadanie niełatwe, bo jak tu odnieść się do tego całego sądowego bogactwa, tych wszystkich spraw, choćby tylko najbardziej interesujących czy spektakularnych, inicjowanych przez wydawców czy przeciwko nim. Siłą rzeczy musiałam dokonać selekcji — po pierwsze wybrałam sprawy, które: a) wzbudzały najwięcej emocji ich uczestników lub obserwatorów oraz medialnej gorączki lub b) miały wpływ na kształtowanie się interpretacji przepisów oraz wyznaczały kierunki orzecznictwa. Po drugie piszę wyłącznie o sprawach, które toczyły się w nowym systemie prawno-gospodarczym, pomijając szereg dawnych sądowych „afer” wydawniczych, a było ich sporo, głównie konfliktów na tle prawa autorskiego, które — niejednokrotnie będąc przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego — wywarły piętno na obecnym systemie polskiego prawa autorskiego.

Czy odczuwa pan bliższy związek z Józefem Conradem, czy raczej z Ryszardem Kapuścińskim?

To bardzo ciekawe dla mnie pytanie, bo uważam się za moralistę, z której to przywary usiłuję się ciągle wykręcić.

Nieskutecznie?

Właściwie jest to dawkowane, jednak w reportażu bardzo łatwo o przegięcie pały. „Lord Jim” jest książką, która mnie prześladuje, więc rzeczywiście czasem czuję się mentalnie spokrewniony z Conradem. Ale Kapuściński jest odtrutką na Conrada. On, podobnie jak Hanna Krall, raczej dobrotliwie przygląda się ludzkiemu mrowisku, identyfikując się ze wszystkimi, w przeciwieństwie do Conrada, który nie z każdym się identyfikował.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, będący „bohaterem” tego odcinka, został wydany „pod rządami” poprzedniej ustawy autorskiej, pochodzącej z 1952 roku (dalej: PrAut1952). W ówczesnym stanie prawnym – na podstawie art. 5 PrAut1952 – „reporterskie zdjęcia fotograficzne” były wyłączone spod ochrony prawa autorskiego. Obecnie fotografie reporterskie stanowią przedmiot dozwolonego użytku, o którym mowa w art. 25 PrAut (licencja na rzecz mediów). Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu to – udana, moim zdaniem – próba zdefiniowania pojęcia „fotografii reporterskiej”, dlatego też zachowało aktualność i warto się nad nim pochylić.

Niektórzy twierdzą, że powieść ta ocaliła świat przed zagładą jądrową. Nawet jeśli tak nie było, stała się ona najbardziej sugestywnym w literaturze odbiciem strachu człowieka żyjącego w epoce atomowej, w okresie tzw. zimnej wojny.

O najnowszej książce Timothy Snydera „The red prince” (Basic Books) nasz ulubiony profesor Norman Davies napisał, że „uczy, informuje i bawi”. Fakt, że Snyder, profesor historii w Yale University, dobrze Polakom znany (laureat nagrody Oskara Haleckiego i stypendysta w PAN), wybrał sobie postać nader barwną i świetnie nadającą się na bohatera biografii. Arcyksiążę Wilhelm Franz Joseph Karl von Habsburg-Lothringen urodził się pod koniec XIX stulecia, co wywarło niewątpliwie wpływ na jego losy: miał zaledwie 18 lat, gdy wybuchła I wojna światowa i bezpowrotnie skończyła się epoka radosnej niefrasobliwości, typowej zwłaszcza dla monarchii cesarsko- królewskiej.