"Magazyn Literacki KSIĄŻKI" nr 144

Instytut Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej co roku wydaje cykliczną publikację „Biblioteki publiczne w liczbach”. Dzięki uprzejmości Biblioteki Narodowej już teraz otrzymaliśmy niektóre informacje, jakie będą zawarte w planowanej publikacji.

Z danych tych wynika, że najbardziej znacząca i niestety negatywna zmiana nastąpiła w odniesieniu do łącznej liczby bibliotek publicznych. W ciągu ubiegłego roku doszło do likwidacji 53 placówek, w wyniku czego ich liczba spadła do poziomu 8.489 bibliotek, filii i punktów bibliotecznych. Jest to spadek o ponad 6 proc. w stosunku do roku 2006, gdy liczba placówek wynosiła 8.542. Zresztą tendencja spadkowa jest długoletnia, bo od 1989 roku liczba placówek bibliotecznych systematycznie maleje. Rok 1989 był rekordowy w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, bo wówczas zanotowano, że funkcjonowało 10.313 bibliotek i filii bibliotecznych. Od tego czasu co roku likwidowano po kilkadziesiąt placówek, a jednak spadki roczne przed 2000 rokiem nie były wyższe niż 3,3 proc. (jak w 1999 roku), natomiast w ostatnich latach procent ten jest znacznie większy i osiągnął nawet 8,5 proc. w 2004 roku.

Przy okazji rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego pojawiły się, w większym natężeniu niż kiedykolwiek, pytania, których osobiście bardzo nie lubię, w rodzaju takiego: co by było, gdyby Powstanie zakończyło się zwycięstwem, gdyby AK-owcom udało się wypędzić Niemców z Warszawy?

Nie jestem totalnym przeciwnikiem gdybylogii, ponieważ na alternatywy napotykamy się na każdym kroku historii. Ale co to znaczy: wygrać Powstanie Warszawskie? Armia Krajowa wypełniła swój obowiązek na 500 procent. Powstańcy mieli wytrzymać 5-6 dni, wytrzymali 9 tygodni. Nikt się nie spodziewał, że to jest w ogóle możliwe. Wygrać powstanie to jeszcze coś zupełnie innego, bo to dla Armii Krajowej oznaczało powitanie Armii Czerwonej w Warszawie w roli gospodarza. To by też skończyło się tragicznie. Poza tym pamiętać należy, co mówił Himmler w Jagerhofie, nawiązując do swej wcześniejszej rozmowy z Hitlerem: „Powiedziałem: Mein Führer, moment jest niesympatyczny. Z punktu widzenia historycznego jest jednak błogosławieństwem, że ci Polacy to robią. W ciągu pięciu-sześciu tygodni pokonamy ich. Ale wtedy Warszawa – stolica, głowa, inteligencja tego niegdyś szesnasto-, siedemnastomilionowego narodu Polaków, będzie starta. Tego narodu, który od siedmiuset lat blokuje nam Wschód i od pierwszej bitwy pod Tannenbergiem ciągle nam staje na drodze. Wtedy polski problem dla naszych dzieci i dla wszystkich, którzy po nas przyjdą, a nawet już dla nas – nie będzie dłużej żadnym wielkim problemem historycznym”.

Warszawa, niezależnie od Powstania, miała zniknąć z mapy. Rola hitlerowskiego bastionu na Wschodzie przypaść miała Krakowowi. Co mieli zrobić AK-owcy? Nie cierpię, gdy ludzie zastanawiają się nad tym, czy warto było walczyć. Nikt nie przewidywał, jak straszną będzie cena Powstania. Oczywiście, każdy zdawał sobie sprawę, że będzie to ryzykowne, ale że skończy się aż taką tragedią? Nie, to było nie do wyobrażenia.

Przepisy przejściowe zawarte na końcu ustawy z 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: PrAut) nastręczają szereg wątpliwości interpretacyjnych, a także oporów o charakterze ideowym (chociażby co do instytucji odżycia praw autorskich i praw pokrewnych). Choć orzecznictwo w tym względzie jest jak dotąd nieliczne, wskazuje kierunki interpretacji kontrowersyjnych przepisów.

Bez przesady – jeden z najsympatyczniejszych ludzi pracujących w tej branży. Otwarty i życzliwy, a w rozmowie ujmujący bezpośredniością i poczuciem humoru. Piekielnie inteligentny. Godzina spędzona z nim na lunchu jest warta więcej niż kolacja noblowska.

Anthony Cross, przez wiele lat profesor slawistyki w Cambridge, przeklina zapewne rosyjski rząd, jako że wszedł mu wyraźnie w paradę – profesor przygotował był właśnie tom „St. Petersburg and the British” (Frances Lincoln), ale na promocyjny sukces chyba nie może liczyć. I tak może mówić o szczęściu, że nie pisał na przykład biografii Putina.